Ten ve Gölge” ile “Sonra Akşam” arasında yaklaşık on yıllık bir zaman var. Bu iki kitap arasında değişen Ercan Ata mı yoksa değişmeyen bir yaranın farklı yaşlarda yeniden konuşması mı?
İnsan, yaş almasına bağlı olarak değişiyor elbet ancak fıtratı ve karakteri gibi değişmeyen yönleri de var. Ten ve Gölge’de hayata ve geleceğe gençlik dürbünüyle bakıyordum. Dolayısıyla güzel günlere dair umutlar, pembe hayaller ve mavi düşler vardı. Bir de bu ilk kitabın yazılış zamanıyla yayımlanışı arasında yaklaşık yirmi yıllık bir süre söz konusu. Sonra Akşam ise olgunluk dönemi şiirlerimi ihtiva ediyor. Burada ilk kitaptaki şiirlerin görece daha basit ve zayıf olduğunu söylemek istemiyorum. Sadece aynı kişinin, farklı bir zaman diliminde, başka mekânlardan hayata bakışı söz konusu. Ten ve Gölge daha çok sevgi, aşk, ayrılık ve yaşama sevinci gibi temalara yoğunlaşırken; Sonra Akşam yaşamın anlamı, zamanın geçişi, yaşlılık, ölüm ve kalıcılık gibi temalara odaklanıyor. Aslında yara aynı da yaranın insanın vücudundaki yeri değişmiş. Sonra o yara büyümüş, olgunlaşmış veya sahibi onunla birlikte yaşamayı öğrenmiş diyebiliriz. Tabii her iki kitap için de nihai kararı okurun kendisi verecek; benzeşen ve ayrışan unsurları tespit ederek su yüzeyine çıkaracaktır.
“Son Bisküvi”de modern insanın yalnızlığı, bunalımı, kırılganlığı ve çıkış arayışı öne çıkıyor. Sizce modern insanın asıl problemi yalnız kalması mı, yoksa kendi yalnızlığını dinleyecek kadar sessiz kalamaması mı?
İnsanın yalnızlığı ve kırılganlığı önemli bir problem. Son Bisküvi’deki hikâyelerin, dönemsel olarak Ten ve Gölge’ye paralel olduğunu söyleyebiliriz. Kitaba sadece yayımlanış zamanına yakın dönemde yazılmış tek bir hikâye eklenmiştir. Tabii modern ve kentli insanın sıkıntıları, açmazları yalnızca bu öykülerde anlatılanlarla sınırlı değil. Çağdaş insanın burada bahsedilmeyen pek çok sorunundan söz edebiliriz. Son Bisküvi daha çok bireysel bir bakış açısıyla tek bir insanın yaşadıklarına odaklanır. Öyküler, benim gençlik dönemi yaşamımdan yola çıkılarak kurgulandığı için otobiyografik yönler de mevcuttur. Sanırım kendi hayatımdan yola çıkarak insan için kalıcı olan değerlerin altını çizmeye çalıştım. Bana göre eğer bir insanı tam olarak anlayabilirseniz tüm kâinatı ve yaşamın esrarını da anlayabilirsiniz. Öykülerde biraz da şiirlerde anlatamadığım duyguları, düşünceleri ve yargıları anlatmaya çalıştım. Bazı öykülerde ayrılık, kaybediş ve tükeniş gibi durumlar bulunsa da içten içe gizli bir umut da barındırır. Daha ziyade içsel bir bakış açısı görülür. Çeşitli yazar ve eleştirmenler de bu eserle ilgili olarak bilinç akışı tekniğinin başarıyla uygulandığı şeklinde yorumlarda bulundular.
Bütün bunlardan sonra gelelim asıl sorunuzun yanıtına; kısmen her ikisi de yerine ve zamanına göre geçerli. Modern insan sonuçta yalnız bir insan. Hem de kalabalıklar arttıkça yalnızlığı daha da ziyadeleşiyor. Çevresinde insanlar olsa bile kent hayatında bireyler ötekinin hayatına, özelinin derinliğine inemiyor; sosyal ilişkiler sığ kalıyor. Küçük yerlerde ve beldelerde ise bunun tam tersi bir durum söz konusudur. İnsanlar, kasabanın yabancısı bile olsanız sizi tanıyor ve sizinle bir ülfet, bir sosyal bağ kuruyorlar. Bunu kendi hayatımda, 2000’li yılların başında Çorum’un İskilip ilçesinde yaşamıştım. O dönemde cebinizde hiç paranız olmasa bile çalışan bir memur olarak sosyal ilişkiler ve tanışıklıklarla bir iki ayı rahatlıkla atlatmanız mümkündü. Esnaf son derece cana yakın, sahiplenici ve dürüsttü.
Çağımızdaki temel sorunlardan birisi de hız problemi. Çok hızlı yaşıyoruz. Bu telaş içinde durup dinlenmeye, soluklanmaya, düşünmeye vaktimiz olmuyor veya yorgunluktan mecalimiz kalmıyor. Malum, Kemal Sayar’ın da bu konuda Yavaşla adlı bir kitabı söz konusu. Büyük şehirlerde artık güneşin doğuşunu göremiyoruz, ufuktaki gurûba bakarak hayaller kuramıyoruz, geceleri gökyüzüne baktığımızda yıldızların kandillerini temaşa edemiyoruz. Tabii bu noktada insanın kendi yalnızlığını idrak edemeyecek kadar sessizlikten uzak oluşu büyük bir problem haline geliyor. Bu durumu da belki genç yazarlar hikâyelerinde ele alırlar.
“Boşluk Değil Hayat” aslında bir deneme kitabından çok, çağın insanına yazılmış uzun bir vicdan mektubu olarak okunabilir mi?
Ten ve Gölge ve Son Bisküvi adlı ilk iki eserimde doğrusu bir yazar olarak okuru çok hesaba katmadım. Kendi inandığım, yaşadığım şeyleri biraz da üst düzey sanat yapma endişesiyle içimden geldiği gibi yazdım. Sanırım ilk iki eserim anlaşılamama problemine de kısmen duçar olmuştur. Uç bir örnek vermek gerekirse; modern hikâye altyapısına sahip olmayan bir üniversite öğrencisi, hocasının önerisiyle okumaya başladığı Son Bisküvi’yi bitiremediğini söyleyerek bir internet sitesinde olumsuz sayılabilecek bir yazı yazmıştı. Bu noktada bazı gençlerin modern şiir ve hikâyeyi anlayabilecek altyapıdan yoksun olduğu da söylenebilir. Modern şiir için anlaşılamama problemi hep var olmuştur aslında. Bazı öğretmen arkadaşlar da şiirlerin kapalı ve anlaşılmaz olduğunu sürekli gündeme getirirlerdi…
Öte yandan her kitabın çıkış noktası farklıdır. Doğrusunu söylemek gerekirse Ali Aygün yönetimindeki Diyanet Aylık Dergi’ye yazmaya başlayınca bu kitabı oluşturabileceğimi düşünmeye başladım. Buradaki başlıklar; arkadaşlık, dostluk, mutluluk, boşluk, kaybetmek, gençlik, çocukluk, yaşlılık, hayat, ölüm ve yaşama sevinci gibi konuları ihtiva ediyor. Bu denemeler, daha sade ve düz bir anlatımla, lise öğrencilerinin dahi anlayabileceği bir doğallıkta yazıldı. Kitapla ilgili eleştiriler çoğunlukla olumlu oldu. Bir yazar olarak didaktizmi sevmiyorum ama bazen aşırıya kaçmamak şartıyla hayatla ilgili doğruların paylaşılması gerekiyor. Tabii burada üslup ve anlatım tarzı çok önemli. Boşluk Değil Hayat’ı yazarken doğal olarak deneme türüne yoğunlaştım ve bir yıldan fazla süre sadece bu türde eserler okudum. Kitabın yazılışı ve yayımlanması yaklaşık üç yıllık bir süreyi kapsadı. Aslında pandemiden önce bitmişti fakat yayınevinde dosya kaybolduğu veya e-posta ulaşmadığı için bir yıllık süre boşa gitti. Sonra yayımlama süreci tekrar sıfırdan başladı ve bu eser 2022 yılında okurla buluştu.
Esasında her okurun kendine göre alabileceği farklı tatların olduğunu düşünüyorum. Boşluk Değil Hayat’ı sizin de belirttiğiniz üzere çağın insanına yazılmış bir vicdan mektubu olarak okumak da elbette mümkün.
İlk şiirlerinizi yazdığınız Ercan Ata ile bugünkü Ercan Ata aynı sorunun peşinden mi gidiyor?
Az önce de belirttiğim gibi insanın kişiliği ve fıtratı genel olarak değişmiyor. Ancak insan zamanla daha da olgunlaşıyor, hayata bakış açısında küçük değişiklikler olabiliyor. Tabii; okuyan, araştıran, düşünen ve yazan insanın hayatında bir tekâmülden bahsedebiliriz. İki Ercan Ata’nın tamamen aynı sorunun peşinden gittiğini söyleyemeyiz. Bir kere arada yirmi beş-otuz yıllık bir zaman ve yaş farkı var. Ancak siz de bilirsiniz ki gençlik yılları şiir için daha münbit bir dönemdir. Şiir, sanırım gençlikte daha iyi yazılıyor; en azından verim açısından bu böyle. Ben esasında çok yazan bir şair değilim. Elli yılda sadece iki şiir kitabı yayımlamış olmam bunun bir göstergesidir. Ben hiçbir zaman masa başı şairi olamadım; benim şiirim yaşantıya dayanan bir şiirdir. Bir şiire başlayabilmem için onun mutlaka bir kaynağı, bir çıkış noktası olmalı. Sizin de ilk soruda belirttiğiniz gibi Ten ve Gölge’nin birinci baskısıyla Sonra Akşam’ın ilk baskısı arasında yaklaşık on yıllık bir zaman farkı var. Bu da yazılan şiirlerin mayalanıp olgunlaştırılması için iyi bir süredir. Sonra Akşam’daki şiirler büyük ölçüde içime sindi. Tabii yeni şiirler yazmaya devam ediyorum ancak henüz bir kitaplık hacme ulaşmadılar. Bence insan her yeni kitabında farklı bir hava ya da aura yakalamalı ve bir öncekini kısmen de olsa aşabilmelidir.
Değişen zamanın, çevrenin ve şartların da etkisiyle tamamen aynı sorunun peşindeyiz diyemeyiz. Geçen her günle beraber yeni şeyler söylemek de lâzım…
Şiir, hikâye ve deneme yazdınız. Türler değiştikçe anlatmak istediğiniz şey mi değişiyor, yoksa aynı hakikate farklı kapılardan mı giriyorsunuz?
Türler arasındaki sınırlar son yıllarda iyice inceldi, muğlaklaştı veya deyim yerindeyse neredeyse ortadan kalktı. Anlatmak istediklerimiz kısmen değişiyor sadece. Belki daha çok kabuk ve zarf değişiyor ama mazruf değişmiyor. Aslında önemli olan bir yazarın, yazdığı eserin adı veya türü ne olursa olsun hakikatin peşinde olmasıdır; bence en büyük değer budur.
Bir şairin hikâye yazması, şiirin söyleyemediği şeyleri anlatma ihtiyacından mı doğar?
Aslında pek çok kişi gibi ben de yazmaya şiirle başladım; hikâye ve denemeler sonradan geldi. Ancak ben üniversitede edebiyat öğrenimi görmüş birisiyim. Edebiyat fakültesini seçme nedenlerimin en önemlisi zaten şair ve yazar olmak amacına matuftu. Yedi İklim dergisinde şiirlerimin yayımlanmaya başlaması 90’lı yıllara kadar uzanır. O dönemde şiir yazarken istediğim her duygu veya düşünceyi şiirle anlatamadığımı gördüm. O yıllarda bir ayrılık yaşamıştım ve bu hadise beni çok sarsmıştı. Ayrıca kendimi hayat karşısında yenilmiş ve yalnız hissediyordum; işsiz sayılırdım, maddi durumum da iyi değildi. Bu dönemde şiirler de yazmış olmama rağmen, şiir içinde bulunduğum ruhsal çalkantıyı ifade etmede yetersiz kalmıştı. Yani her şey şiirle söylenemiyordu. Yazdığım kısa metinler daha çok hikâye formatına uyuyordu. Bu şekilde hikâye yazmaya başlamış oldum ve gerisi geldi. Ardından da deneme türünde bir eser verdim.
Son bir soru: Bunca yıl yazdıktan sonra hâlâ sizi masanın başına oturtan şey nedir; söyleyecek sözünüzün bitmemesi mi, yoksa henüz soramadığınız soruların bulunması mı?
Soramadığımız yeni sorular tabii ki vardır. Yazarlık, kana karışan bir bağımlılık gibi bence. Bazı istisnalar hariç, yazarların ölünceye kadar yazdıklarına şahit oluyoruz. Türkiye’de ve dünyada 150’den fazla kitabı olan yazarlar var. Garip bir alışkanlık olarak değerlendirilebilir belki ama yazmayı düşündüğüm her kitap için en az bir defter tutuyorum. Bu şekilde elliden fazla defterim var. Bazen bu defterleri değiştirdiğim veya iptal ettiğim de olabiliyor; bunların çoğu da farklı türlerde. Yazarlığı bundan sonra hakkını daha fazla vererek profesyonel boyutlarda sürdürmek niyetindeyim.
Yazarlıkta asıl zor olan kısım bence işin okuma boyutudur. Yazarlığa yönelik okuma yapmak zaman alıyor ve oldukça yorucu. Shakespeare, “Sanat uzun, hayat kısa.” diyor. Öykücü Necip Tosun’un dediği gibi yazmak adanmışlık istiyor. Bir ömür harcayarak belki de geride ancak beş on eser bırakabiliyorsunuz. Bir de yazdıklarınızın kabul edilmeme, edebi kanon tarafından onaylanmama riski var; her yazar veya şair yeterince şanslı değil. Bütün bunlara rağmen söyleyecek sözünüz varsa bir şekilde motivasyonunuzu diri tutarak yazmaya devam ediyorsunuz. Yazdıkça yeni sorularla karşılaşıyorsunuz, belki de sarmal bu şekilde devam ediyor. Kısaca yazmak yaşamaktır…
Şahsıma gösterdiğiniz ilgi, nazik yaklaşımınız ve özgün sorularınız için çok teşekkür ederim. Umarım bu röportaj okurlarımıza faydalı olur.
Ben teşekkür ediyorum.